HACI BEKTAŞ VELİ DERGAHI

HACI BEKTAŞ DERGAHI, PİR EVİ:

Hacı Bektaş Dergahı, HACI BEKTAŞ VELİ adına kurulmuştur. Anadolu’ya gelen Hacı Bektaş, kimi yerleri dolaştıktan sonra o günkü adıyla Sulucakarahöyük’e yerleşir. Burada yaşayan halkla kaynaşır. Burası giderek heterodoks ve Ehlibeyt inanç odaklı kesimlerin inanç merkezi haline gelir. İşte bu derleşmeden Pirevi dediğimiz Alevi Bektaşiliğin ana dergahı Anadolu’da doğmuş olur. Dergahın kurulması Hacı Bektaş’la birlikte başlar. Daha sonraki yıllarda kimi eklenti ve düzenlemelerle türbeler, mezarlık, aşevi, kilerler, ambarlar, konukevi, çeşmeler, çamaşırhane, hamam, meydanevi, çilehane, yönetim yeri, tekke, eğitim ve sohbet odalarından oluşan büyük bir külliye oluşur. Dergah içerisindeki cami II. Mahmut zamanında yaptırılmıştır. Anadolu’ya İmam Ali, Ehlibeyt, Oniki İmamlar inancını, Muharrem yası geleneğini, tevella ve teberra anlayışını ilk defa Hacı Bektaş Veli getirir. Bu inanç öğelerini Dergahlar tekkeler yoluyla tüm Anadolu ve Balkanlara yayarlar.

İlk dönem Osmanlı padişahları Hacı Bektaş’a bağlılık ve saygı duymaktaydılar. Bunlardan I. Murat Hacı Bektaş’ın mezarına Mimar Yanko Madyan’a bir türbe yaptırır. Türbenin kubbesi Sekizinci İmam aşkına sekiz köşelidir. Daha sonraları II. Bayazıt, Dulkadir Oğulları beyi Alahaddin, Mimar Sinan, 4. Mustafa, Abdulaziz, II. Abdulhamit zamanlarında çeşitli onarımlar ve eklentiler yapılmıştır.

Hacı Bektaş Dergahı giderek Ahi, Kalenderi, Haydari diğer İmam Ali inanç temelli akımların merkezine dönüşür. Bu akımlara ait tekkelerde zamanla Dergaha bağlanırlar. Hacı Bektaş Dergahı aynı zamanda bir kültür ve eğitim merkezidir. Anadolu ve balkanlardaki tekke Şeyhleri burada eğitim görür ve icazetlerini alarak tekkelerinin başlarına dönerler.

Pir evini geliştiren Bektaşi Tarikatına yeni biçim kazandıran Balım Sultan olmuştur. Kalender Çelebi ayaklanmasından sonra Hacı Bektaş Veli Dergahının halk üzerindeki etkisinden korkan Osmanlı padişahı bu etkiyi kırabilmek için Dergaha 1552 yılında Sersem Ali adında bir kişiyi Dede-Baba unvanıyla atadığını görüyoruz. Daha sonraları da Mücerret (Evlenmemiş) Devşirme dervişlerin yerleştirildiği görülüyor. O tarihten sonradır ki Hacı Bektaş Veli, “evli idi evli değildi” tartışmaları zaman zaman alevlenerek sürüp gitmiştir. II. Mahmut’un yeniçeri ve Bektaşi Dergahlarına karşı yürüttüğü yıkım ve kıyımdan Pir evide nasibini alır. Dergah post nişini Hamdullah Çelebi Amasya’ya sürgün edilerek yerine Nakşi Şeyhi Mehmet Sait Efendi atanır görevi oradakileri Nakşiliğe çevirmektir. Ne varki kendisi ve onun ardılları da birer birer Bektaşileşeceklerdir. İşte bu dönemde II. Mahmut tarafından Pir evinin kalbine camii yaptırılmıştır. Daha sonraları Osmanlının yıkılması Cumhuriyetin ilan edilmesinden hemen sonra 30 kasım 1925 tarihinde 677 sayılı yasayla kapatılır. Bu kapatılmanın ardından Dergah içerisindeki el yazmaları önemli belgeler tarihi değeri yüksek halılar şamdanlar vb. binlerce malzeme Ankara’ya taşınması gayesiyle yağma edilmiştir. Daha sonra 1964 yılında müze olarak açılmıştır. Açılış tarihi olan 16 Ağustos 1964 den itibaren günümüze kadar her yıl düzenli olarak Ulusal ve Uluslar Arası düzeyde Hacı Bektaş Veli’yi anma etkinlikleri büyük kitle katılımlarıyla coşkulu bir şekilde yapılmaktadır .